|  strona główna |  kontakt |

Dzisiaj jest sobota, 24 lutego 2018 roku
 
 
Zapraszamy,
przyłącz się
do naszego
Stowarzyszenia
Strona główna
Relacje po zabiegach poszerzania żył
Projekty w realizacji
Wykorzystanie 1%
Nowe spojrzenie na SM
Strona dla lekarzy
Różne
Sprawozdania z Działalności
Dokumenty do pobrania
Nasi partnerzy
Galeria zdjęć



Nowe spojrzenie na SM

  HOME    Nowe spojrzenie na SM    

Czy to rewolucja ?

Refluks w żyłach mózgu i rdzenia kręgowego jako                                                                         potencjalna przyczyna stwardnienia rozsianego

Streszczenie Niniejszy artykuł poglądowy omawia aktualny poziom wiedzy dotyczącej anatomii i fizjologii krążenia żylnego u osób zdrowych oraz chorych ze stwardnieniem rozsianym. Mechanizm wyzwalający reakcję autoimmunologiczną u chorych ze stwardnieniem rozsianym jest niejasny. Nieoczekiwanie, niedawno odkryto, że schorzenie to może być zaburzeniem hemodynamicznym, ponieważ u chorych stwierdza się zwężenia w zewnątrzczaszkowych żyłach drenujących ośrodkowy układ nerwowy: żyle nieparzystej i żyłach szyjnych wewnętrznych. Takich zmian w żyłach nie stwierdzono w grupie kontrolnej zdrowych osób. Tak więc, przynajmniej w niektórych odmianach anatomicznych, leczenie chirurgiczne mogłoby być stosowane w leczeniu stwardnienia rozsianego. Należy mieć nadzieję, że hemodynamiczne podejście do stwardnienia rozsianego może rozpocząć nowy okres w badaniach nad tym schorzeniem. Ponadto, przedstawiono hipotezę, że nieprawidłowy wsteczny przepływ w żyłach mózgu i rdzenia może zwiększać ekspresję cząsteczek adhezyjnych w śródbłonku naczyniowym. To z kolei może prowadzić do przerwania ciągłości bariery krew-mózg, a w tych warunkach może dochodzić do ataku autoimmunologicznego przeciw komórkom zawierającym mielinę.

W niniejszym artykule przedstawiono aktualny poziom wie­dzy dotyczący anatomii i fizjologii krążenia żylnego w obrębie ośrodkowego układu nerwowego, opisano zaburzenia żylne wy­stępujące u chorych ze stwardnieniem oraz przedstawiono praw­dopodobne mechanizmy inicjujące reakcję autoimmunologiczną w przypadku refluksu żylnego w obrębie żył mózgowych.

Stwardnienie rozsiane jest przewlekłą chorobą ośrodkowego ukła­du nerwowego charakteryzującą się obecnością licznych ognisk (tzw.plak) objętych procesami zapalenia i demielinizacji. Pomimo 150 lat badań nad tą jednostką chorobową, jej rzeczywista przy­czyna pozostaje nieznana. Trudno wymienić czynnik etiologiczny, którego by nie podejrzewano o inicjowanie stwardnienia rozsia­nego [44]. Między innymi przypuszczano, że choroba ta jest wy­wołana przez: czynniki środowiskowe (klimat, zanieczyszczenia lub toksyny), drobnoustroje (np. bakteria Chlamydia pneumo-niae lub wirus Epsteina-Barra), priony, czynniki genetyczne, procesy immunologiczne oraz zaburzenia integralności bariery krew-mózg [20, 23, 44]. Obecnie powszechnie panuje pogląd, że stwardnienie rozsiane jest schorzeniem autoimmunologicz-nym, jednak mechanizm wywołujący atak limfocytów przeciw antygenom ośrodkowego układu nerwowego pozostaje niejasny. Oprócz tego, ważnym zjawiskiem towarzyszącym stwardnieniu rozsianemu jest przerwanie ciągłości bariery krew-mózg, jednak - podobnie jak w przypadku procesu autoimmunologicznego -przyczyna tego zaburzenia jest nieznana [19].

Jednak nieoczekiwanie niedawne odkrycia sugerują, że prawdzi­wą przyczyną stwardnienia rozsianego może być nieprawidłowe krążenie w żyłach drenujących mózg i rdzeń kręgowy. W tym miejscu należy wspomnieć, że już słynny francuski lekarz Charcot w 1868 roku opisał, że ogniska stwardnienia rozsianego lokalizują się wokół naczyń żylnych, jednak, podobnie jak całe pokolenia późniejszych neurologów, zlekceważył te obserwa­cje [71]. W ciągu następnego półtorawiecza kilku badaczy zaob­serwowało związek stwardnienia rozsianego z układem żylnym, jednak prace te pozostawał)' poza głównym nurtem badań nad tą jednostką chorobową. W 1916 roku Dawson opisał ogniska stwardnienia rozsianego zlokalizowane w sąsiedztwie komór mózgowych i rozciągające się wzdłuż żył mózgowych [13]. W1947 roku amerykański okulista Rucker stwierdził cechy zapalenia wokół żył siatkówki u około 10—20% chorych ze stwardnieniem rozsianym [34,39,49,54], Podobne zmiany wokół żył wewnątrz-czaszkowych opisano w ostatnich latach w badaniu rezonansu magnetycznego wysokiej rozdzielczości [21,22,37,62]. W 1986 roku na podstawie wnikliwych badań anatomicznych (m.in. poszerzenia struktur kostnych czaszki, przez które przechodzą naczynia żylne) austriacki neurolog Schelling zasugerował, że stwardnienie rozsiane może być wywołane przez nadciśnienie żylne [52].

Przełom w badaniach nad związkiem stwardnienia rozsianego z układem żylnym nastąpił dzięki odkryciom włoskiego flebolo-ga Zamboniego. W 2006 roku opisał on podobieństwa dotyczące metabolizmu żelaza u chorych ze stwardnieniem rozsianym i owrzodzeniami żylnymi goleni [71 ]. Ponadto, w tejże pracy po raz pierwszy opisał patologiczny refluks w żyłach szyjnych we­wnętrznych u kilku chorych ze stwardnieniem rozsianym. W cią­gu kolejnych trzech lat w kilku pracach Zamboni udowodnił, że zaburzenia przepływu w żyłach drenujących ośrodkowy układ nerwowy u chorych ze stwardnieniem rozsianym są zjawiskiem powszechnym [42,69—72]. Co więcej, niedawno w niewielkiej grupie chorych podjął próbę chirurgicznej korekty refluksu za pomocą plastyki przezskórnej; wyniki tego leczenia są oczeki­wane za około dwa lata.

Chociaż zapewne jest zbyt wcześnie na jednoznaczną ocenę tych odkryć i być może jest to kolejna „ślepa uliczka" w badaniach nad stwardnieniem rozsianym, dotychczasowe wyniki badań budzą nadzieję, że zagadka tej choroby ma szansę na ostateczne rozwiązanie.

Anatomia i fizjologia żył mózgowych i kręgowych

W odróżnieniu od układu tętniczego, którego anatomię i fizjologię w zakresie ośrodkowego układu nerwowego dość dobrze poznano już w XIX wieku, układ żylny budził znacznie mniejsze zainteresowanie uczonych i wiele z istotnych aspektów dotyczących krążenia żylnego w obrębie mózgu i rdzenia jest wciąż nieznana.

Układ żył drenujących mózg można podzielić na dwa podsta­wowe układy:

1. układ powierzchowny, na który składają się przede wszyst­kim żyły korowe odprowadzające krew do zatok: strzałkowych, bocznej i jamistej; żyły te odprowadzają krew z kory mózgowej i podkorowej warstwy istoty białej;

2. układ głęboki, na który składają się żyły głębokie mózgu (żyły środkowe mózgu i żyła Rosenthala, które łączą się tworząc żyłę wielką mózgu Galena), żyły układu głębokiego wpadają do za­tok: bocznej, prostej i esowatej; układ głęboki odprowadza krew z głębszych warstw istoty białej oraz z istoty szarej otaczającej komory mózgowe (m.in. wzgórza i jąder podkorowych).

Pomiędzy obu tymi układami istnieją liczne połączenia. Żyły wewnątrzczaszkowe nie posiadają zastawek, więc krew może przepływać w różnych kierunkach, w zależności od sytuacji hemodynamicznej. Ponieważ objętość jamy czaszkowej jest stała, na przepływ żylny ma też duży wpływ prędkość i objętość napływu krwi od strony tętnic oraz przepływ płynu mózgowo--rdzeniowego między jamą czaszki i kanałem kręgowym [51,61]. Od niedawna wiadomo też, że połączenia między żyłami korowy­mi i zatoką strzałkową są wyposażone w zwieracze mięśniowe, które być może na zasadzie zastawki Yenturiego regulują prze­pływ żylny [72]. Nie można też wykluczyć, że podobne zwieracze istnieją w innych żyłach mózgowych. Inne mechanizmy regulu­jące przepływ przez żyły ośrodkowego układu nerwowego wciąż czekają na odkrycie.

Krew żylna odpływa z jamy czaszkowej przez żyły szyjne we­wnętrzne, żyły głębokie szyi oraz przez splot żylny kręgowy. Do niedawna uważano, że podstawową drogą odpływu krwi żylnej są żyły szyjne wewnętrzne. Było to związane z faktem, że badania radiologiczne i ultrasonograficzne wykonywano u osób w pozycji leżącej, kiedy to rzeczywiście większość krwi odpływa przez te żyły. Jednak w pozycji z uniesioną głową, (o czym wiadomo od stosunkowo niedawna) żyły szyjne wewnętrzne u osób zdrowych zapadają się i większość krwi żylnej odpływa przez splot żylny kręgów}', a częściowo także przez żyły głębokie szyi. Żyły szyjne wewnętrzne mogą się jednak otworzyć w pozycji spionizowanej i zapewnić odpływ żylny po zwiększeniu w nich ciśnienia, np. w czasie manewru Valsalvy [10,24, 53]. Krew ze splotu kręgo­wego, który zapewnia odpływ krwi żylnej nie tylko z rdzenia, ale także z mózgu w pozycji z uniesioną głową, jest drenowana do żył głównych poprzez układ żyły nieparzystej. Żyły szyjne wewnętrzne posiadają zwykle zastawkę zlokalizowaną około 0,5 cm od ujścia do żyły podobojczykowej [ 10]. Także końcowe

odcinki żył kręgowych oraz łuk żyły nieparzystej mogą być wy­posażone w zastawki [31,50,67]. Zastawki te mogą pełnić pewną rolę w ograniczaniu wstecznego przepływu krwi w kierunku mózgu.jednak brak wydolnych zastawek u niektórych osób bez problemów neurologicznych wskazuje, że nie są one niezbędne. Dystalne odcinki żył szyjnych wewnętrznych oraz splot kręgowy nie posiadają zastawek i krew w tych żyłach może bez przeszkód przepływać w obu kierunkach. Do czasu odkrycia patologicznych refluksów u chorych ze stwardnieniem rozsianym, wsteczne przepływy w żyłach drenujących mózgowie opisywano tylko u chorych z guzami nowotworowymi uciskającymi żyły w gór­nym śródpiersiu [5,46].

Zaburzenia przepływu tylnego u chorych ze stwardnieniem rozsianym

W 2006 roku po raz pierwszy opisano patologiczny refluks w ży­łach szyjnych wewnętrznych u kilku chorych ze stwardnieniem rozsianym. W kolejnych badaniach opublikowanych w 2007 roku wykazano obecność patologicznych refluksów w obrębie żył wewnątrzczaszkowych u około 50% chorych ze stwardnieniem rozsianym [42,70]. Dalsze badania opublikowane w 2009 roku wykazały, że zmiany patologiczne stwierdzane w badaniu ultraso-nograficznym dotyczą nie tylko żył wewnątrzczaszkowych. Wni­kliwa analiza pozwoliła na określenie patologicznych wzorców przepływów żylnych typowych dla chorych ze stwardnieniem rozsianym i niespotykanych u osób zdrowych lub pacjentów z innymi schorzeniami neurologicznymi.

Na podstawie tych badań, Zamboni zaproponował, by badanie dopplerowskie żył drenujących ośrodkowy układ nerwowy wy­konywać w dwóch pozycjach: u pacjenta leżącego i siedzącego (w ten sposób ocenia się obie drogi odpływu krwi z mózgu). Należy ocenić pięć parametrów typowych dla stwardnienia rozsianego:

1. obecność patologicznego refluksu w żyłach szyjnych we­wnętrznych i/lub żyłach kręgowych (czas trwania wstecznego przepływu >0,88 s);

2. obecność refluksu (czas trwania wstecznego przepływu >0,5 s) w żyłach głębokich mózgu (żyle wielkiej mózgu Galena i żyle Rosenthala);

3. obecność zwężeń w proksymalnych odcinkach żył szyjnych wewnętrznych (stopień zwężenia przynajmniej 50%);

4. brak przepływu w żyłach szyjnych wewnętrznych i/lub żyłach kręgowych;

5. brak zależnej od pozycji zmiany średnicy żył szyjnych we­wnętrznych (u osób zdrowych pole przekroju żyły szyjnej we­wnętrznej w pożyć ji leżącej zwiększa się 3—5-krotnie w porów­naniu z polem przekroju mierzonym w pozycji z uniesioną głową; pole przekroju tej żyły u chorych ze stwardnieniem rozsianym nie zmienia się więcej niż 100%).

Obecność dwóch lub więcej powyższych parametrów przy­najmniej w jednej z pozycji (leżąca lub siedząca) jest wysoce znamienna dla stwardnienia rozsianego (czułość: 100%, specy­ficzność: 100%) [72].

Ponadto, w badaniu flebograficznym próbowano określić, jakie są rzeczywiste przyczyny patologicznego przepływu w żyłach drenujących mózg i rdzeń kręgowy. Okazało się, że u wszystkich chorych występowały zwężenia lub niedrożności żył szyjnych we­wnętrznych i/lub żył nieparzystych. Zmianom tym towarzyszył niewielki, lecz znamienny gradient ciśnienia mierzonego w po­przek zwężenia (jednak bez znaczącego nadciśnienia żylnego). Stwierdzono cztery główne typy zwężeń i niedrożności:

— A - zatkanie proksymalnego odcinka żyły nieparzystej + zwę­żenie jednej z żył szyjnych wewnętrznych;

— B - zatkanie proksymalnego odcinka żyły nieparzystej + obu­stronne zwężenie żył szyjnych wewnętrznych;

— C - obustronne zwężenie żył szyjnych wewnętrznych bez zmian w układzie żyły nieparzystej;

— D - liczne zwężenia i niedrożności w układzie żyły niepa­rzystej.

Co ciekawe.poszczególnym odmianom anatomicznym towarzy­szył odmienny przebieg kliniczny choroby, co dodatkowo wska­zywało, że nie były to przypadkowe wyniki. Należy podkreślić, że opisanych powyżej zwężeń i niedrożności nie stwierdzono w kontrolnej grupie osób bez stwardnienia rozsianego [69].

   Potencjalne mechanizmy wyzwalające reakcje autoimmunologianą w przypadku refluksów tylnych w obrębie ośrodkowego układu nerwowego

Obecnie przypuszcza się, że podstawowym zjawiskiem pato-fizjologicznym związanym z ogniskami stwardnienia rozsianego jest utrata integralności bariery krew-mózg. Wprawdzie nie ma całkowitej pewności co do tego, czy osłabienie tej bariery jest zjawiskiem pierwotnym, czy też wtórnym, jednak szereg badań wskazuje na pierwszą z tych możliwości (przynajmniej, jeśli chodzi o stwardnienie rozsiane u ludzi, a nie jego model zwie­rzęcy: alergiczne zapalenie mózgu i rdzenia u myszy) [19, 33, 43,59,66]. Jednak przyczyna utraty integralności bariery krew-mózg u chorych ze stwardnieniem rozsianym jest zagadkowa. Szczelność bariery krew-mózg jest zależna przede wszystkim od wyspecjalizowanych złącz komórkowych typu tightjunction po­między komórkami endotelium [27,29,30]. Poziom integralności bariery krew-mózg spada w różnych sytuacjach patologicznych w obrębie ośrodkowego układu nerwowego (np. zakażenia, za-krzepicy lub niedokrwienia) i jest zależny od takich czynników chemicznych jak: poziom jonów wapnia, trombina, eikozanoidy, interleukina-1, interleukina-6, TNF-a i VEGF, które powodują spadek ekspresji niektórych białek budujących złącza typu tight junction (przede wszystkim okludyny i białka ZO-1) [9, 10], Ekspresja białek złącz międzykomórkowych w śródbłonku żył mózgowych, oprócz czynników chemicznych, jest także zależna od charakterystyki przepływu krwi przez naczynie krwionośne. Wysoki poziom sił ścinających (shear forces) towarzyszący fizjo­logicznemu przepływowi wiąże się z wysoką ekspresją okludyny i ZO-1. Przeciwnie - spadek poziomu sił ścinających (który jest typowy dla refluksu żylnego) prowadzi do zmniejszonej ekspresji tych białek i zwiększonej przepuszczalności bariery krew-mózg [11,12,14,35,36,38,45,56].

Przypuszcza się, że jednym z czynników prowadzących do osła­bienia tej bariery jest nadmierna ekspresja cząsteczki adhezyjnej ICAM-1 (interceOular adhesion molecule-1) przez endoteliocyty. ICAM-1 uczestniczy w procesach adhezji leukocytów do śród-błonka naczyniowego i jest niezbędnym elementem w procesie transmigracji komórek układu immunologicznego przez barierę krew-mózg [2—4,9,17,18,25,40,41,48,58]. warunkach fizjo­logicznych poziom ekspresji ICAM-1 przez endoteliocyty w krą­żeniu mózgowym jest bardzo niski. U chorych ze stwardnieniem rozsianym obserwuje się zwiększone stężenie rozpuszczalnej formy ICAM-1 w osoczu krwi oraz zwiększoną ekspresję tej cząsteczki adhezyjnej przez endoteliocyty naczyń mózgowych, czemu towarzyszy zwiększona przepuszczalność bariery krew-mózg [15, 16]. Wprawdzie jak dotąd brak jest bezpośrednich naukowych dowodów na to.by przyczyną zwiększonej ekspresji ICAM-1 był spadek poziomu sił ścinających, jednak, uwzględ­niając wyniki badań nad przepuszczalnością bariery krew-mózg i poziomem ekspresji białek budujących złącza typu tightjunc-tion, jest to bardzo prawdopodobne wytłumaczenie.

Cząsteczka adhezyjna ICAM-1 bierze także udział w innym procesie, który zapewne zapoczątkowuje powstawanie plak stwardnienia rozsianego. Niedawno odkryto, że procesy auto-immunologiczne w obrębie ośrodkowego układu nerwowego są inicjowane przez komórki dendrytyczne, które powstają z monocytów krwi obwodowej przechodzących przez barierę krew-mózg objętą procesem zapalnym [32]. Niezbędnym ele­mentem tej transformacji jest ekspresja ICAM-1 przez komórki śródblonka mózgowego [2]. Tak więc można podejrzewać, że w przypadku patologicznego przepływu przez żyły drenujące ośrodkowy układ nerwowy, dochodzi do rozszczelnienia bariery krew-mózg [57]. W tych warunkach istnieje możliwość adhezji do

endotelium żył w mózgu i rdzeniu kręgowym monocytów (sub-populacja CD11c+CD14+), które pod wpływem transmigracji przez barierę krew-mózg w warunkach ekspozycji na cytokiny: GM-CSF i TGF-P mogą ulegać transformacji w specyficzne komórki dendrytyczne, które zapoczątkowują reakcję immu­nologiczną przeciw antygenom osłonek nerwowych (przede wszystkim mielinie) [32].

Inną konsekwencją utraty integralności bariery krew-mózg jest przechodzenie przez nią erytrocytów, które później ulegają rozpadowi i są źródłem złogów żelaza w obrębie tkanki nerwo­wej [1, 71). Przypuszcza się, że żelazo jest ważnym elementem przyczyniającym się do uszkodzenia tkanki nerwowej w ogni­skach stwardnienia rozsianego - nie tylko na skutek generacji toksycznych wolnych rodników, ale także prawdopodobnie na skutek stymulacji limfocytów T (które są podstawowym typem komórek odpowiedzialnych za procesy zapalenia i demieliniza-cji) do proliferacji [55].

Jeśli dalsze badania potwierdzą słuszność powyżej przedsta­wionym hipotetycznych mechanizmów, leczenie stwardnienia rozsianego powinno być zupełnie odmienne od dotychczas stosowanego. Zamiast farmakoterapii ukierunkowanej na ha­mowanie kaskady zapalnej (glikokortykosterydy, interferon-fł, glatiramer, mitoksantron i natalizumab) [26,63,68], podstawo­wym sposobem leczenia - podobnie jak w przypadku owrzodzeń żylnych podudzi - mogłaby być chirurgiczna korekcja zaburzeń przepływu żylnego [57] oraz leki hamujące interakcję endotelium z leukocytami, np. flawonoidy [28,60,64]. Niewątpliwie, jesteśmy świadkami powstania nowego, ekscytującego rozdziału w historii badań nad stwardnieniem rozsianym.

Piśmiennictwo

 

1.     Adams CW (1988) Periyascular iron deposition and other yascular damage in multiple sclerosis. J Neurol Neurosurg Psychiatry 2;51:260—265

2.     Adamson P, Wilbourn B, Etienne-Manneville S, et al. (2002) Lymphocyte trafficking through thc blood-brain barrier is dependent on endothelial celi heterotrimeric G-protein sigualiug. FASEB J 10;16:1185—1194

3.     Alt C, Laschinger M, Engelhardt B (2002) Functional eipression oft the lyinphoid chemokines CCL19 (ELC) and CCL 21 (SLC) at the blood-brain barrier suggests their involvement in G-protein-dependent lymphocyte recruitment into the central nervous system during eiperimentai autoimmune encephalomyelitis. Eur J Immunol 8:32:2133—2144

4.     Alter A, Duddy M, Hebert S, et al. (2003) Determinanls of human B celi migration across brain endothelial cells.) Immunol 9;170:4497—}505

5.     Baumgartncr RW, Nirkko AC, Miiri RM, Gonner F (1997)

Transoccipital power-based color-coded duplex sonography of cerebral sinuses and veins. Stroke 7:28:1319—1323

6.      Bowen MA, Patel DD, Li X et al. (1995) Cloning, mapping, and characterization of Activated Leukocyte-Cell Adhesion Molecule (ALCAM).a CD6 ligand. J Exp Med 6;181:22I3—2220

7.     Brooks TA, Hawkins BT, Huber JD, Egleton RD, Davis TP (2005) Chronić inflammatory pain leads to increased blood-brain barrier permeability and tight junction protein alterations. Am J Physiol Heart Circ Physiol 2;289:H738—H743

 

8.      Brown RC, Mark KS, Egleton RD, Huber JD, Burroughs AR, Davis TP (2002) Protection against hypoxia-induced increase in blood-brain barrier permeability: role of tight junction proteins and NFicp B. J Celi Sci 4;116:693—700

9.     Cayrol R, Wosik K, Berard JL, et al. (2008) Activated leukocyte celi adhesion molecule promotes leukocyte trafficking into the central nervous system Naturę Immunol 2:9:137—1345

10.   Chung CP, Hu HH (2008) Jugular yenous reflux. J Med Ultrasouud 3:16:210—222.

11.    Colgan OC, Ferguson G, Collins NT, Murphy RP, Meade G, Cahill PA, Cummins PM (2007) Regulation of bovine brain microvascular endothelial tight junction assembly and barrier function by laminar shear stress. Am J Physiol Heart Circ Physiol 6;292: H3190—H3197

12.    Colgan OC, Collins NT, Ferguson G, Murphy RP, Birney YA,

Cahill PA, Cummins PM (2008) Influence of basolateral condition on the regulation of brain microyascular endotheliał tight jimction properties and barrier function. Brain Res 1193:84—92

13.   Dawson JW (1916) The histology of if disseminated sclerosis. Trans Roy Soc Edinb 50:517—740

14.   DeMaio L, Chang YS, Gardner TW, Tarbell JM.Antonetti DA (2001) Shear stress regulates occluding content and phosphorylation. Am J Physiol Heart Circ Physiol 1;281:H105—H113

15.   Dietrich |B (2001) The adhesion molecule 1CAM-1 and its

regulation in relation with ihe blood-brain barrier. J Neuroimmunol l—2;128:58—68

16.    Eloyaara I, Ukkonen M, Leppakynnas M, Lehtimaki T, Luomala M, Peltola), Dastidar P (2000) Adhesion molecules in multiple sclerosis, Relation to subtypes of disease and methylprednisolone therapy. Arch Neurol 4;57:546—551

 

17.   Engelhardt B (2006) Molecular mechanisms involved in T celi migration across ihe blood-brain barrier. J Neural Transm 4;113:477—ł85

18.   Etienne S.Adamson P.Greenwood J, Strosberg AD, Cazaubon S, Couraud PO (1998) 1CAM-1 signaling pathways associated with Kho actiyation in microvascular brain endothelial cells. J Immunol 10:161:5755—5761

19.    Fabis M J, Scott GS, Kcan RB, Koprowski H, Hooper DC (2007) Loss of blood-brain barrier integrity in the spina) cord is common to experimental allergic encephaiomyelitis in knockout mouse models. Proc Natl Acad Sci USA 13;104:5656- 5661

20.    Frohman EM, Filippi M, Stuve O, et al. (2005) Characterizing the mechanisms of progression in multiple sclerosis. Evidenc£ and new hypotheses for luture dkections. Arch Neurol 9:62:1345—1356

21.   Ge Y, Law M, Herbert J, Grossman RI (2005) Prominent perivenular spaces as a sign of perivascular inflammation in primary demyelination.AJNR Am J Neuroradiol 9;26:2316—2329

22.   Ge Y, Zohrabian VM, Grossman RI (2008) Seven-Tesla magnetic resonance imaging: new vision of microvascular abnormalities in multiple sderosis. Arch Neurol 11;65:812—816

23.   Gilden DH (2005) Infectious causes of multiple sclerosis Lancet Neurol 3;4:195—202

24.   Gisolf J,van Lieshout JJ,van Heusden K.Pott F, Stok W],

Karemaker JM (2004) Human cerebral venous outflow pathway depends on posturę and central venous pressure. J Physiol l;560:317—327

25.   Greenwood J, Etienne-Manneville S, Adamsoii P, Couraud PO (2002) Lymphocyte migration into the central neryous system. Implication ol'ICAM-1 signaling at the blood-brain barrier. Vascul Pharmacol 6:38:315—322

26.   Hamamura DH, Huynh, PQ, Chan KN (2005) Current and future treatment options in multiple sclerosis. Adv Pharm 3;3:239—252

27.    Hawkins BT, Davis TP (2005) The blood-brain barrier/neuroyascular unit in health and disease. Pharmacol Rev 2;57:173—185

28.   Hendriks JJ, Alblas I, van der Poi SM, van Tol EA, Dijkstra CD,

de Yries HĘ (2004) Flaronoids influence monocytic GTPase activity and arę protective in experimemal allergic encephalitis. I Exp Med 12:200:1667—1672

29.   Huber JD, Campos CR, Mark KS, Davis TP (2006) Alterations in blood-brain barrier ICAM-1 expression and brain microglial actiyation after A-carrageenan-induced inflammatory pain. Am ] Physiol Heart Circ Physiol 2;290:H732—740

30.    Huber JD, Hau VS, Borg L, Campos CR, Egleton RD, Dayis TP (2002) Blood-brain barrier tight junctions arę altered during a 72-h exposure to A-carrageenan-induced inflammatory pain. Am ) Physiol Heart Circ Physiol 4;283:H1531—H1537

31.   Ichikawa T, Endo J, Koizumi J et al. (2008) Visualization of the azygos arch yalyes on multidetector-row computed tomography. Heart Vessels2;23:118—123

32.   Ifergan I, K Air H, Bernard M, et al. (2008) The blood-brain barrier induces differentiation of migrating monocytes intoTh 17-polarizing dendritic celłs. Brain Pt3;131:785—799

33.   Kermode AG, Thompson AJ, Tofts P, et al. (1990) Breakdown of the blood-brain barrier precedes symptoms and other MRI signs of new lesions in multiple sclerosis. Brain Pt5;l 13:1477—1489

34.   Kerrison JB, Flynn T, Green WR (1994) Retinal pathologic changes in multiple sclerosis. Retina 5;14:445—451

35.   Ki izanac-Bengez L, Hossain M, Fazio V, Mayberg M, Janigro D (2006) Loss of flow induces leukocyte-mediated MMP/TIMP imbalance in dynamie in vitro blood-brain barrier model: role of pro-inflammatory cytokines.Am) Physiol Celi Physiol 4;291:C740—C749

36.   Krizanac-Bengez L, Mayberg MR, Cunningham E, Hossain M, Ponnampalam S.Parkinson FE, Janigro D (2006) Loss of shear stress induces leukocyte-mediated cytokine release and blood-brain barrier failure in dynamie in vitro blood-brain barrier model. J Celi Physiol 1:206:68—77

37.   Law M, Saindane AM, Babb JS, Johnson G, Mannon L), Herbert J, Grossman RI (2004) Microyascular abnormality in relapsing-remitting multiple sclerosis: perfusion MR imaging findings in normal-uppearing white matter. Radiology 3;231:645—652

38.   Li S.Chen BP.Azuma N et al. (1999) Distinct roles for the smali GTPases Cdc42 and Rho in endothelial responses to sheai stress. J Glin Inyest 8:103:1141—1150

39.   Lightman S, McDonald WI, Bird AC, Francis DA, Hoskins A,

Batcholer JR, Halliday AM (1987) Retiiial venous sheathing in optic ncuritis. Its signiticance for the pathogenesis of multiplc sclerosis. Brain2;110:405—414

40.   Lyck R, Reiss Y, Gerwin N, Greenwood J, Adamson P, Engelhardt B (2003) T-cell interaction with ICAM-l/ICAM-2 doublc-deficient brain endothelium in vitro: the cytoplasmic taił of endothelial ICAM-l is necessary for transendothelial migration ofT cells.Blood 10;102:3675—3683

41.   Mań S, Ubogu EE, Williams KA, Tucky B, Callahan MK,

Ransohoff RM (2008) Human brain microvascular endothelial cells and umbilical vein endothelial cells differentially facilitate leukocyte recruitment and utilize chemokines for T celi migration. Glin Dev Immunol 2008:384982

42.   Menegatti E, Zamboni P (2008) Doppler haemodynamics of cerebral venous return. Curr Neurovasc Res 4;5:259—264

43.   Minagar A,Alexandcr JS (2003) Blood-brain barrier disruption in multiple sderosis. Multiple Sclerosis 6;9:540—549

44.   Murray J (2002) Infection as a cause of multiple sclerosis. Theories abound because no one knows the answers yet. BMJ 7373:325:1128.

45.   Pearson JD (2006) Tightening the barrier. Mechanical forces and the control of endothelial permeability. Arterioscler Thromb Vasc Biol 1;26:10—11

46.    Peart RA, Driedger AA (1975) Effect of obstructed mediastinal venous return on dynamie brain błood flow studies: case report. J Nuci Med 7;16:622—625

47.   Peschen M, Lahaye T, Henuig B, Weyl A, Simon JC, Vanscheidt W (1999) Expression of the adhesion molecules ICAM-l, VCAM-1, LFA-1 and VLA-4 in the skin is modulated in progressing stages ot chronić venous insufficiency. Acta Derm Yenereol 1:79:27—32

48.   Prat A, Biernacki K, Lavoie JF, Poirier J, Duquette P, Antel JP

(2002) Migration of multiple sclerosis lymphocytes through brain endothelium. Arch Neurol 3:59:391—397

49.    Rucker CW (1947) Relinopathy of multipłe sclerosis. Trans Am Ophthalmol Soc 45: 564--570

50.   Scapinelli R (2000) Antireflux mechanisms in veins draining the upper territory of the vertebral column and spinał cord in mań. Clin Anat 6;13:410—«15

51.   Schaller B (2004) Physiology of cerebral venous blood flow: from experimental data in animals to normal function in humans. Brain Res Rev 3;46:243—260

52.   Schelling F (1986) Damaging venous reflux into the skuli or spine: relevanceto multiple sclerosis. Med Hypothes2;21:141—148

53.   Schreiber SJ.Lurtzing F, GStze R, Doepp F, Klingebiel R,Valdueza )M

(2003) Extrajugular pathways of human cerebral venous blood drainage assessed by duplei ultrasound. J Appl Physiol 5;94:1802—1805

54.   Sepulcre J, Murie-Fernandez M, Salinas-Alaman A, Garcia-Layana A, Bejarano B, Yilloslada P (2007) Diagnostic accuracy of retinal abnormalities in predicting disease activity in MS. Neurology 18:68:1488—1494

55.    Sinika M, Rybak Z (2008) Hypothetical molecular mechanisras by which local iron overload facilitates the development of venous leg ulcers and multiple sclerosis lesions. Med Hypothes 2;71:293—297

56.   Simka M (2008) Evidence against the role for dural arterioyenous fistulas in the pathogenesis of multiple sclerosis. Med Hypothes 4;71:619

57.   Simka M (2008) Chronić cerebrospinal venous insufficiency: a potential weakening factor of the blood-brain barrier. E-letter: J Neurol Neurosurg Psychiatry Online, 29 Dec 2008. (http://jnnp.bmj. com/cgi/eletters/jnnp.2008.157164vl#4236)

58.    Sobel RA, Mitchełl ME.Fondren G (1990) Intercellular adhesion moiecule-1 (ICAM-l) in cellular immune reactions in the human central neryous system. Am J Pathol 6:136:1309—1316

59.    Soon D, Tozer D], Altmann DR, Tofts PS, Miller DH (2007)

Quantification of subtie blood-brain barrier disruption in non-enhancing lesions in multiple sclerosis: a study of disease and lesion subtypes. Multiple Sclerosis 7; 13:884—894

60.   Sternberg Z, Chadha K, Lieberman A, et al. (2008) Cjuercetin and interferon-j? modulate immune response(s) in peripheral blood mononudear cells isolated from multiple sclerosis patients. J Neuroimmunol 1:205:142—147

61.   Stolz E,Kaps M.Kern A.Babacan SS, Dorndorf W (1999) Transcranial color-coded duplex sonography of intracranial yeins and sinuses in adults reference; data from 130 rolumeers. Stroke 5;30:I070—1075

62.   Tan IŁ, van Schijndel RA, Pouwels PJ, van Walderveen MA,

Reichenbach )R, Manoliu RA, Barkhof F (2000) MR venography ot' multiple sclerosis, A)NR Am J Neuroradiol 6;21:1039—1042

63.   Trojano M, Defazio G, Avolio C, Paolicelli D, Giuliani F, Giorelli M, Livrea P (2000) Effects of rlFN-bcta-lb on serum circulating ICAM-1 in relapsing remiUing multiple sclerosis and on the membrane-bound ICAM-1 expression on brain microvascular endothelial celis. J Neurovirol 6(Supl. 2):S47—S51

64.   Verbeek R, van Tol EA, van Noort JM (2005) Orał flavonoids delay recoyery from experimental autoimmune encephatomyeiitis in SJL mice. Biochem Pharmacol 2;70: 220—228

65.   Yignes JR, Dagain A, Guerin J, Liguoro D (2007) A hypothesis of cerebral venous system regulation based on a study of the junction between the cortical bridging veins and the superior sagittal sinus. JNeurosurg6;107:1205—1210

66.   de Yries HĘ, Kuiper J, de Boer AG, van Berkei TJC, Brimer DD (1997) The blood-brain barrier in neuroinflammatory diseases. Pharmacol Rev2;49:143—155

67.   Yeh BM, Coakley FV, Sanchez HC, Wilson MW, Reddy GP, Gotway MB (2004) Azygos arch valves: prevalence and appearauce at contrast-enhanced'c,T. Radiology 1;230:111—115

68.   Yong VW (2002) Differential mechanisms of action of interferon-)) and glatiramer acetate in MS. Neurology 6;59:802—808

69.   Zamboni P, Galeotti R, Menegatti E, et al. (2008) Chronić cerebrospinal venous insufficiency in patients with multiple sclerosis. J Neurol Neurosurg Psychiatry (Epub ahead of print) doi: 10.11 J6/jnnp.2008.157164

70.   Zamboni P, Menegatti E, Bartolomei l, Galeotti R, Malagoni AM, Tacconi G, Salvi F (2007) Intracranial venous haemodynamics in multiple sclerosis. Curr Neurovasc Res 4:4:252—258

71.   Zamboni P (2006) The big idea: iron-dependent inflammation in yenous disease and proposed parallels in multiple sclerosis. J Roy Soc Med l 1;99:589—-593

72.   P Zamboni, E Menegatti, R Galeotti, AM Malagoni, G Tacconi, S

Dall'Ara, l Bartolomei, F Salvi (2008) The value of cerebral Doppler venous haemodynamics in the assessment of multiple sclerosis. J Neurol Sci (Epub ahead of print) doi:10.1016/j.jns.2008.11.027

Marian Simka

 
Zaczerpnięto ze strony www. i czasopisma „PRZEGLĄD FLEBOLOGICZNY”

Content: Volume 17, Issue 1, 2009





Newsletter
Podaj adres e-mail,
na który chciałbyś otrzymywać wiadomości.
adres e-mail::

Zapisz
Wypisz      

2009 © www.ptsr.szczecin.pl
 | Strona główna |  Kontakt | 
Liczba odwiedzin: 359062
CMS System powered by media-projekt.pl